اقتصاد اسپانیا
در حال حاضر، سيستم اقتصادي مبتني بر بازار و همگن و همگون با اقتصاد مجموعة كشورهاي عضو اتحادية اروپايي ميباشد. اسپانيا طي حدود سه دهه و نيم حكومت رژيم استبدادي فرانكو بر اين كشور، تابع كليه خصوصيات رژيمهاي فاشيستي و در امر اقتصاد نيز متأثر از سيستمهاي مبتني بر اقتصاد برنامهريزي شده بود. حركتي كه در دهة 1950 به منظور نيل به توسعة اقتصادي در اسپانيا آغاز گرديده بود، با نظر دولت و با برنامهريزي انجام شده به همين منظور آغاز شده و در نهايت نيز ضعف و عدم كارآيي اين سيستم موجب تجديد نظرهاي گسترده خصوصاً در دهة 1980 گرديد.
بدنبال مرگ فرانكو و تدوين قانون اساسي جديد، حزب سوسياليست كارگران اسپانيا زمام امور را در دست گرفت. تنظيم اوضاع اقتصادي اسپانياي جديد، به گونهاي كه آمادة ورود به بازار مشترك اروپا گردد، دلمشغولي اصلي دولتهاي سوسياليست بوده است. براي رسيدن به اين مقصود دولت سوسياليست اسپانيا با اتخاذ سياستي مبتني بر حمايت از فعاليتهاي خصوصي تلاش نموده است حركت اصلي اقتصاد كشور را به سوي نيل به سطحي از توسعة اقتصادي، كه قابل مقايسه با نقش اين كشور در مجموعة كشورهاي اروپاي غربي باشد، هدايت نمايد.
سياست اقتصاد بازار توسط حزب مردمي اسپانيا نيز تعقيب شد. اين حزب كه از سال 1996 تا 2004 در مسند قدرت نشست، با حمايت اتحاديه اروپا و بهره گيري از كمكهاي مالي اتحاديه توانست اسپانيا را به سطح مطلوبي از رفاه و توسعه اقتصادي رهنمون سازد. سياستهاي مذكور توسط حزب سوسياليست كه در انتخابات سال 2004 بر مسند قدرت نشست همچنان ادامه دارد.
بخشهاي مختلف اقتصادي
كشاورزي و دامپروري
گرچه اسپانيا يكي از بزرگترين توليدكنندگان محصولات كشاورزي در غرب اروپا است، ولي خشكيهاي فصلي بخش اعظم زمينهاي اسپانيا، كشاورزي و دامداري رابعضاً با مشكلات زيادي مواجه مينمايد. گندم و جو از نظر ميزان توليد و سطح زمين زير كشت، مهمترين محصولات غلهاي اسپانيا هستند. عليرغم تلاش دولت براي تشويق كشاورزان به كاشت ذرت و دانههاي روغني، هنوز هم مقادير عمدهاي از نياز اسپانيا به اين مواد از طريق واردات تأمين ميگردد. جنوب شرقي اسپانيا مركز كاشت جو است، حال آنكه گندم در استانهاي كاستيا ـ لئون، آراگون، كاستيالامانچا و اكسترا مادورا كاشت ميشود. زمينهاي تحت كشت غلات كه ازامكان آبياري كمتري برخوردار هستند، طبق روش سنتي رايج به صورت يك سال در ميان تحت كشت دو نوع محصول قرار ميگيرند. بقولات در «مزهتا» كاشت ميشوند و در والنسيا و دلتاي رود ابرو برنج كاشت ميشود. سيب زميني، لوبيا و پياز از جمله ديگر محصولات كشاورزي اسپانيا هستند.
مهمترين موفقيت اسپانيا در زمينة كشاورزي، تطبيق باغهاي مركبات، آب و هواي دشوار مديترانهاي اين كشور بوده است. باغهاي مركبات عمدتاً در ايالات والنسيا و مورسيا واقع شدهاند. در ديگر مناطق ميوههاي ديگر توليد ميشود. سيب و گلابي در شمال و شمال غرب، انجير و بادام در استانهاي كاستلون و آليكانته و هلو و زردآلو در مورسيا توليد ميشوند. محصول اصلي زمينهاي تحت مالكيتهاي عمده در جنوب زيتون است كه تقريباً تمامي آن صرف توليد روغن ميگردد. تاكستانهاي انگور در كاستيا لامانچا، لاريوخا و تپههاي كاتالونيا، والنسيا و مالاگا قرار دارند. اسپانيا سومين توليد كنندة مشروبات الكلي در اروپا است. در اسپانيا همچنين مقادير كمي كنف، پنبه و توتون كشت ميشود.
مهمترين اقلام توليدي كشاورزي اسپانيا در سال 2002 به ترتيب يونجه با 11 ميليون تن، جوبا 5/8 ميليون تن، شكر با 8 ميليون تن، گندم 5/6 ميليون تن، ذرت 5/4 ميليون ن، گوجه فرنگي 4 ميليون تن، سيب زميني با 3 ميليون تن و پرتقال با 3 ميليون تن ميباشد و شراب نزديك به 40 ميليون ليترميباشد. براساس آمار مذكور، در ميان محصولات كشاورزي، غلات 25%، ميوهجات 23%، حبوبات 20%، روغن زيتون 8%، گياهان صنعتي 11%، انگور 6%،، سيب زميني 3% و ديگر محصولات 4% از كل محصولات را تشكيل ميدهند.
پرورش گوسفند و گاو در اسپانيا از اهميت زيادي برخوردار است و اسپانيا يكي از بزرگترين پرورش دهندگان گوسفند و بز در اروپا است. از محصولات حيواني، 30% از خوك، 19% از گاو، 17% شير، 13% از گوسفند و بز، 11% پرندگان، 5% انواع تخممرغ و 5% ديگر اقلام ميباشد.
صنعت
مهمترين توليدات صنعتي اسپانيا به ترتيب شامل صنايع اتومبيلسازي، توليد و توزيع انرژي برق، صنايع نفت، گاز طبيعي و مواد هستهاي، صنايع غذائي، صنايع شيميائي، صنايع توليدات مواد پلاستيكي، صنايع داروئي، صنايع مبلسازي، صنايع نوشابههاي الكلي ميباشد. 25% از صنايع اسپانيا در ايالت كاتالونيا و بيش از 70 درصد از صنايع اسپانيا در شش ايالت اصلي كاتالونيا، مادريد، والنسيا، باسك، آندالوسيا وگاليسيا قرار دارند. 27% از توليدات صنعتي اسپانيا در همان ايالت توليد كننده مصرف ميشود و 47% به بقيه اسپانيا، 19% به اتحاديه اروپا و 7% به ديگر نقاط جهان صادر ميگردد.
خدمات
در سال 2001 در بخش خدمات اسپانيا جمعاً 773/782/1 شركت مشغول به كار بودهاند كه اين تعداد شركت، 729/992/6 نفر را در خدمت داشتهاند. اين شركتها به ترتيب در بخشهاي تجاري (44 درصد)، خدمات به شركتها (3/18 درصد)، گردشگري (7/15 درصد)، حمل ونقل (7/12 درصد)، بنگاههاي معاملات املاك (7/5 درصد)، خدمات شخصي (3/4 درصد)، و خدمات ارتباطي و اطلاعاتي (3/1 درصد) فعال بودهاند. بخش تجاري 46 درصد، بخش خدمات به شركتها 29 درصد، گردشگري 14 درصد، حمل ونقل 10 درصد، خدمات ارتباطي و اطلاعاتي 5 درصد، املاك 8/3 درصد و خدمات شخصي 2 درصد از نيروي انساني شاغل در بخش خدمات را به خود اختصاص دادهاند. سهم زنان در هر يك از بخشهاي فوِ به ترتيب 7/41 درصد، 3/51 درصد، 4/46 درصد، 7/14 درصد، 2/33 درصد، 3/34 درصد و 6/75 درصد ميباشد.
انرژي
منابع توليد انرژي اسپانيا به ترتيب عبارتند از
سوخت فسيلي 17/43 درصد، هيدرو 92/23 درصد، سوخت هستهاي 74/32 % و بقيه سوختها 17/0 درصد. توليد برِ در سال 2001، معادل 469/163 كيلو وات ساعت و مصرف آن معادل 568/164 ميليارد كيلو وات ساعت بوده است. اسپانيا 7/5 ميليارد كيلو وات ساعت برِ صادر و 8/6 ميليارد كيلو وات ساعت وارد ميكند. در سال 2001، متوسط مصرف انرژي در شاخههاي مختلف در اسپانيا عبارت بود از: 000/378/232 يورو سوختهاي كربني، 000/007/269/1 يورو نفت و مشتقات آن، 000/554/792/1 يورو گاز، 000ر018/285/3 يورو برِ، 000/569/242 يورو ديگر انواع انرژي. كل هزينه مصرف انرژي در سال 2001، رقمي بالغ بر 000/527/821/6 يورو ميباشد.
شركتها
در سال 2003، مجموعاً به تعداد 159/813/2 فقره شركت در اسپانيا به ثبت رسيده است. مهمترين شركتهاي اسپانيا به ترتيب در بخشهاي خدمات (6/49 درصد)، تجاري 7/28 درصد)، ساختمان (9/11 درصد) و صنعتي (8/8 درصد) فعال ميباشند.
اوضاع مالي و شاخصهاي اقتصادي
بانكها
بانك مركزي اسپانيا بانكو در اسپانيا نام دارد كه از سال 1922 دولت نيز در سود آن شريك شده است. در گذشته بخش اعظم خدمات بانكي و سپردهداري بانكهاي ديگر از سوي دولت كنترل ميگرديد، لكن درحال حاضر بانكهاي خصوصي متعددي ايحاد شده است كه مهمترين آنها CAJA MADRID و BANK SANTANDER CENTRAL HISPOHO (BSCH) ميباشد. از آنجا كه مردم اسپانيا ترجيح ميدهند سرماية خود را بيشتر به صورت پسانداز حفظ نموده و به سرمايهگذاري تمايلي نشان نميدهند، بانكها سهامداران عمدة شركتهاي با مسئوليت محدود هستند. بخش اعظم سرمايهگذاري خصوصي نيز از خارج تأمين ميگردد و همين امر باعث شده است كه بازار بورس اسپانيا توسعة چنداني نداشته باشد. مهمترين كشورهاي سرمايهگذار ايالات متحده، آلمان، سويس، انگليس و فرانسه هستند. سرمايههاي خارجي عمدتاً در بخش صنايع شيميايي، صنايع خودروسازي و املاك و مستغلات متمركز شدهاند.
واحد پول و اجزاي آن
واحد پول اسپانيا يورو و اجزاي آن سنت نام دارد. هر يورو معادل يكصد سنت ميباشد. يورو از ابتداي سال 2002 به عنوان پول رسمي اغلب اعضاي اتحاديه اروپا از جمله اسپانيا معرفي شد.
توليد ناخالص داخلي
توليد ناخالص داخلي اسپانيا در سال 2002 بيش از 696 ميليارد يورو بوده است كه با عنايت به جمعيت 40 ميليوني اسپانيا، سرانه توليد ناخالص داخلي اين كشور 17200 يورو خواهد بود. اين رقم، اسپانيا را در ميان كشورهاي اروپائي در مكان سيزدهم قرار ميدهد. كشورهاي يونان و پرتقال به ترتيب با 12900 و 12500 يورو در ردههاي پاياني قرار گرفتهاند. متوسط توليد ناخالص داخلي سرانه اتحاديه اروپا 24100 يورو ميباشد. توليد ناخالص داخلي سرانه در درون اسپانيا نيز بسيار متغير بوده است. اين رقم در ايالات مادريد، باسك و ناوارا بيش از 21 هزار يورو و در ايالات كاتالونيا و آراگون و لاريوخا بيش از 17 هزاريورو ميباشد. ايالات جنوبي آندالوسيا واكسترامادورا با كمتر از 13 هزار يورو كمترين سرانه توليد ناخالص داخلي را دارند.
موازنه پرداختها
كل هزينههاي دولت اسپانيا در سال 2002، بالغ بر 252 ميليارد يورو و درآمد آن كشور 235 ميليارد يورو بود در حاليكه موازنه تجاري اسپانيا به ميزان 34 ميليارد يورو منفي است، خدمات و توريسم به ترتيب با26 ميليارد و 5/29 ميليارديورو درآمد بخش اعظم هزينههاي دولت را جبران ميكنند.
سرمايه گذاري وتجارت خارجي
ميران سرمايهگذاري اسپانيا در خارج از كشور در سال 2002 رقمي بالغ بر 80 ميليارد يورو و سرمايهگذاري خارجي در اسپانيا 95 ميليارد يورو اعلام شده است. واردات اين كشور در همين سال بيش از 172 ميليارد يورو و صادرات آن 130 ميليارد يورو محاسبه شده است. 64% واردات اسپانيا متعلق به كشورهاي اتحاديه اروپا، 13% آسيا، 7% آفريقا، 6% بقيه كشورهاي اروپائي، 5% از ايالات متحده امريكا و 4% از ديگر كشورهاي امريكائي ميباشد. همچنين 71 % صادرات اسپانيا به كشورهاي اتحاديه اروپائي، 7% به ديگر كشورهاي اروپائي، 6% آسيا، 6% ديگر كشورهاي امريكائي، 4% ايالات متحده، 3% آفريقا و 2% به ديگر كشورهاي جهان صادر ميگردد.
در ميان كشورهاي اروپائي، فرانسه با 25 ميليارد دلار واردات از اسپانيا و 28 ميليارد دلار صادرات به اسپانيا مهمترين شريك تجاري اسپانيا محسوب ميشود.
منبع:http://iranspain.org/index_files/07_Economy.htm